z danych rejestru Polskie marki sprzedane w latach 90. Kto je przejął?

Polskie marki sprzedane w latach 90. w branży spożywczej

Przemysł spożywczy był jednym z obszarów, w których zmiany własnościowe objęły zarówno producentów znanych artykułów codziennego użytku, jak i zakłady przetwórcze. Zagraniczne koncerny przejmowały istniejące przedsiębiorstwa, kupowały pakiety akcji lub uczestniczyły w ich prywatyzacji.

W 1993 roku niemiecka rodzinna firma Bahlsen przejęła Koncentraty Spożywcze SA w Skawinie, producenta kawy zbożowej Inka. Przedsiębiorstwo otrzymało nazwę Bahlsen Skawina. Pięć lat później skawiński producent znalazł się w niemieckiej grupie Cafea. Obecnie właścicielem Inki jest Grana sp. z o.o., a kraj kapitału to Niemcy.

Podobną drogę przeszła marka Lajkonik, związana z przejętymi w 1993 roku zakładami w Skawinie. W 1999 roku, po podziale firmy Bahlsen, działalność słonych przekąsek przeszła do niezależnej grupy rozwijanej następnie pod nazwą Lorenz Snack World. Dziś właścicielem jest Lajkonik Snacks sp. z o.o., z kapitałem niemieckim.

W 1995 roku Nestlé nabyło 45 procent akcji Kaliskich Zakładów Koncentratów Spożywczych Winiary S.A. Transakcję przeprowadzono 26 lipca w ramach częściowej prywatyzacji, a kolejne 10 procent akcji kupił Bank Handlowy. Marka Winiary należy obecnie do Nestlé Polska S.A., z kapitałem szwajcarskim.

Inny przebieg miała prywatyzacja Pudliszek. W 1995 roku Skarb Państwa posiadał 46 procent akcji, Chicago Europe Partners 45 procent, a pracownicy i plantatorzy 9 procent. W 1997 roku amerykański H.J. Heinz Company kupił od Chicago Europe Partners 46,31 procent akcji. Dziś właścicielem marki jest HJ Heinz Polska sp. z o.o., z kapitałem amerykańskim.

Nie każda zmiana prowadziła jednak do zagranicznej własności. W 1990 roku Wytwórcza Spółdzielnia Pracy Społem, producent marki Majonez Kielecki, stała się własnością pracowników. Obecnie właścicielem pozostaje Wytwórcza Spółdzielnia Pracy "Społem", z polskim kapitałem.

Również Cykoria przeszła w 1995 roku w ręce spółki pracowniczej, która przejęła do odpłatnego korzystania mienie likwidowanego przedsiębiorstwa państwowego. Dziś właścicielem jest Cykoria S.A., z kapitałem polskim.

Słodycze: od Wedla po Prince Polo i Goplanę

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych przykładów prywatyzacji polskich marek jest historia E. Wedel. W 1991 roku PepsiCo uczestniczyło w prywatyzacji państwowego przedsiębiorstwa. W 1999 roku Cadbury Schweppes kupiło od PepsiCo biznes czekoladowy Wedla.

Obecnie właścicielem marki jest LOTTE Wedel sp. z o.o., z kapitałem japońskim. Pokazuje to różnicę między inwestorem uczestniczącym w prywatyzacji a dzisiejszym właścicielem.

Zmiana z 1991 roku objęła także Delicje Szampańskie. Zakład w Płońsku, w którym powstawały Delicje, trafił pod kontrolę PepsiCo podczas prywatyzacji Wedla. Aktualnie właścicielem Delicji jest Mondelez Polska sp. z o.o., z kapitałem amerykańskim.

W marcu 1993 roku sprywatyzowano Zakłady Przemysłu Cukierniczego Olza, producenta Prince Polo. Przedsiębiorstwo zostało włączone do koncernu Kraft Jacobs Suchard. Kwoty transakcji nie ujawniono. Obecnie właścicielem marki jest Mondelez Polska sp. z o.o., z kapitałem USA.

Nieco inaczej potoczyła się historia Goplany. W 1994 roku markę przejęło szwajcarskie Nestlé, jednak obecnie należy ona do Colian sp. z o.o., z polskim kapitałem. Zagraniczna własność z lat 90. nie oznaczała więc, że marka pozostała w zagranicznych rękach.

Przykładem prywatyzacji pracowniczej jest natomiast Kopernik. W 1991 roku pracownicy przejęli fabrykę, która zaczęła działać jako spółka akcyjna. Dzisiejszym właścicielem jest Fabryka Cukiernicza Kopernik S.A., z kapitałem polskim.

W tej branży lata 90. przyniosły zatem trzy odmienne kierunki: sprzedaż zagranicznym koncernom, późniejszy powrót do polskiego kapitału oraz prywatyzację dokonaną przez samych pracowników.

Napoje i piwo: Holendrzy, Duńczycy i polski Maspex

W branży piwowarskiej szczególnie widoczny był kapitał holenderski. W 1994 roku Heineken został większościowym udziałowcem Zakładów Piwowarskich w Żywcu S.A., właściciela marki Żywiec. Obecnie należy ona do Grupy Żywiec sp. z o.o., z kapitałem holenderskim.

Historia marki Warka obejmuje dwa istotne wydarzenia. W 1994 roku przeprowadzono prywatyzację browaru, którego właścicielem została spółka Browary Warka. W ciągu trzech lat zainwestowała ona w modernizację około 2,5 mln dolarów. W 1999 roku głównym akcjonariuszem browaru została Grupa Heineken, a marka weszła do struktury Grupy Żywiec.

W 1996 roku duński Carlsberg kupił ponad 31 procent akcji Okocimia i został strategicznym akcjonariuszem. Wartość transakcji wynosiła w przybliżeniu 130 mln zł. Obecnie właścicielem marki jest Carlsberg Polska sp. z o.o., z kapitałem duńskim.

Złożoną historię miał Kasztelan. W 1996 roku browar sprywatyzowano jako spółkę pracowniczą, a załoga objęła 60 procent akcji. Już w 1997 roku niemiecka grupa Bitburger została inwestorem strategicznym i przejęła kontrolę nad przedsiębiorstwem. Dzisiaj właścicielem marki jest Carlsberg Polska sp. z o.o., z kapitałem duńskim.

W sektorze napojów bezalkoholowych widoczna była działalność polskiego Maspeksu. W 1995 roku firma przejęła spółkę Polska Żywność w Olsztynku wraz z marką Kubuś. Cztery lata później Maspex z Wadowic przejął Tymbark. Była to druga akwizycja w historii grupy, a kwoty transakcji nie ujawniono.

Obie marki należą dziś do Grupy Maspex sp. z o.o., z polskim kapitałem. Były więc przykładami konsolidacji rynku prowadzonej przez polskiego inwestora.

Kosmetyki: niemiecki Henkel i francuskie L'Oréal

Zmiany w branży kosmetycznej dotyczyły zarówno polskich marek, jak i międzynarodowych produktów obecnych w sklepach.

W 1995 roku niemiecki Henkel przejął Hans Schwarzkopf GmbH wraz z portfelem marek. Wśród nich znajdowały się Schwarzkopf, Schauma i Gliss. Ich dzisiejszym właścicielem jest Henkel Polska sp. z o.o., z kapitałem niemieckim.

W tym samym roku Luksja, wcześniej należąca do Uroda Polska S.A., weszła do portfolio brytyjskiej grupy Cussons. Obecnie właścicielem marki jest Sarantis Polska S.A., z kapitałem greckim. To kolejny przypadek, w którym państwo pochodzenia inwestora z lat 90. różni się od obecnego kraju kapitału.

Francuski koncern L'Oréal rozszerzał swoją działalność przez przejęcia. W 1996 roku kupił Maybelline New York za około 660 mln dolarów. Rok później grupa przejęła od Henkla zakład kosmetyczny w Kaniach, wcześniej będący zakładem Polleny. Transakcja dotyczyła działalności związanej z marką L'Oréal Paris.

Obie marki należą obecnie do L'Oréal Polska sp. z o.o., z kapitałem francuskim.

Zmiany te pokazują dwa mechanizmy: przejmowanie całych producentów wraz z ich portfelami marek oraz kupowanie istniejących zakładów produkcyjnych.

Motoryzacja: FSO, Polonez, Dębica i zagraniczne koncerny

Prywatyzacja polskiej motoryzacji objęła producentów samochodów, opon i części. Jednym z najważniejszych wydarzeń było wejście koreańskiego Daewoo do FSO.

List intencyjny z Ministerstwem Przemysłu i Handlu podpisano 16 sierpnia 1995 roku. Umowa dała początek spółce Daewoo-FSO. W listopadzie tego samego roku podpisano umowę tworzącą wspólne przedsiębiorstwo produkujące między innymi Poloneza.

Dzisiejszym właścicielem obu marek jest Fabryka Samochodów Osobowych S.A., a kraj kapitału to Ukraina.

W grudniu 1995 roku amerykański Goodyear rozpoczął przejmowanie Dębicy. Pierwszy pakiet akcji kupił 2 grudnia, natomiast po podwyższeniu kapitału z 28 grudnia uzyskał pakiet większościowy, wynoszący 50,79 procent akcji. Obecnie właścicielem marki jest Firma Oponiarska Dębica S.A., z kapitałem amerykańskim.

W 1997 roku polski Filtron rozpoczął współpracę z amerykańską Dana Corporation. Powstała spółka WIX FILTRON, w której kapitał amerykański stanowił 75 procent. Obecnie właścicielem marki jest Mann+Hummel FT Poland sp. z o.o. sp.k., z kapitałem niemieckim.

Nie wszystkie przedsiębiorstwa motoryzacyjne przeszły jednak do zagranicznego kapitału. W 1993 roku Ministerstwo Przekształceń Własnościowych sprzedało 80 procent akcji Stomilu Sanok funduszom zarządzanym przez Enterprise Investors. Dziś właścicielem jest Sanok Rubber Company S.A., z kapitałem polskim.

Lata 90. były też okresem zmian właścicieli zagranicznych producentów samochodów obecnych na polskim rynku. W 1991 roku Volkswagen nabył pierwsze 31 procent akcji Škoda Auto na podstawie umowy z rządem Czech. Obecnie właścicielem jest Volkswagen Group Polska sp. z o.o., z kapitałem niemieckim.

Z kolei w 1999 roku Ford Motor Company kupił działalność Volvo Cars od szwedzkiej Volvo Group. Dziś Volvo należy do Volvo Car Poland sp. z o.o., z kapitałem chińskim.

Media, handel i banki: kto kupił polskie firmy po 1989 roku?

W handlu detalicznym jednym z najbardziej rozpoznawalnych przejęć był zakup Biedronki. W 1997 roku portugalski Jeronimo Martins kupił od Elektromisu 210 sklepów tej sieci. Kwoty transakcji nie ujawniono. Obecnie właścicielem jest Jeronimo Martins Polska S.A., z kapitałem portugalskim.

Trzy lata wcześniej zmienił się właściciel Empiku. W grudniu 1994 roku Ruch sprzedał wszystkie swoje udziały po cenie nominalnej, za równowartość 708 tysięcy dolarów. Po transakcji Eastbridge kontrolował 100 procent sieci. Dziś właścicielem marki jest Empik S.A., z kapitałem cypryjskim.

Również rynek mediów przechodził przekształcenia. W 1991 roku tytuł Rzeczpospolita wniesiono do polsko-francuskiej spółki Presspublica, utworzonej przez państwowe wydawnictwo i Socpresse S.A. W 1996 roku Presspublica Holding Norway AS z grupy Orkla nabyła 51 procent udziałów wydawcy.

Obecnie właścicielem tytułu jest Gremi Media S.A., z kapitałem polskim.

W 1993 roku stacje Radio Eska zostały przejęte przez Zjednoczone Przedsiębiorstwa Rozrywkowe, które rozpoczęły budowę ogólnopolskiej sieci. Dzisiejszym właścicielem jest Radio ESKA S.A., z kapitałem polskim.

Zagraniczny kapitał pojawiał się także w bankach. W 1994 roku holenderski ING nabył 2,4 mln akcji ING Banku Śląskiego, odpowiadających około 26 procentom kapitału. Obecnie właścicielem jest ING Bank Śląski S.A., z kapitałem holenderskim.

W 1999 roku Bank Pekao wszedł w skład grupy UniCredito Italiano w ramach prywatyzacji. Kontrolny pakiet kapitału przeszedł do włoskiego inwestora. Dzisiaj właścicielem jest Bank Polska Kasa Opieki S.A., z kapitałem polskim.

Przemysł i polski kapitał: największe zmiany własnościowe

W przemyśle prywatyzacja obejmowała przedsiębiorstwa budowlane, producentów materiałów i zakłady przetwórcze.

W 1992 roku sprywatyzowano Budimex, kończąc okres własności państwowej i rozpoczynając przekształcenie przedsiębiorstwa w spółkę akcyjną. Dziś właścicielem jest Budimex S.A., z kapitałem hiszpańskim.

W 1994 roku szwajcarski holding przejął Państwową Fabrykę Płyt Wiórowych w Żarach. Akt notarialny podpisano 7 stycznia. Tak powstał Kronopol, którego dzisiejszym właścicielem jest SWISS KRONO sp. z o.o., z kapitałem szwajcarskim.

Inny model zastosowano w przypadku Grupy Kęty. W 1996 roku, po prywatyzacji, fundusze Enterprise Investors ze Stanów Zjednoczonych objęły 28 procent akcji. W styczniu spółka zadebiutowała na giełdzie. Obecnie właścicielem jest Grupa Kęty S.A., z kapitałem polskim.

Pracowniczy model prywatyzacji wykorzystano również w zakładach produkujących margarynę Palma. W 1994 roku pracownicy, dostawcy rzepaku oraz dystrybutorzy zawiązali spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. Od 1 kwietnia 1995 roku działalność wraz z marką prowadziły Zakłady Tłuszczowe Bielmar sp. z o.o.

Obecnie właścicielem Palmy są Zakłady Tłuszczowe "Bielmar" sp. z o.o., z kapitałem polskim.

Podobny kraj kapitału zachowała Amica, której prywatyzację przeprowadzono w 1994 roku. Właścicielem pozostaje Amica S.A., z kapitałem polskim.

Polskie marki sprzedane w latach 90. nie tworzą więc jednej kategorii. Część trafiła bezpośrednio do zagranicznych koncernów, inne przejęły spółki pracownicze, a jeszcze inne zmieniły kraj kapitału dopiero podczas kolejnych transakcji.

Piętnaście transakcji z lat 90. w jednej tabeli

Tabela przedstawia 15 wybranych transakcji z różnych branż. Kraj kapitału dotyczy obecnej własności, a nie narodowości nabywcy z roku transakcji.